Değerli okuyucularım Veda Haccı konusunu incelemeye bir önceki yazımızda kaldığımız yerden devam ediyoruz
3. Irkçılığın reddi – Eşitlik: Hz. Peygamber (s.a.s.) Veda Hutbesi’nde, cahiliye toplumunun en derin yaralarından biri olan ırkçılığı ve soy üstünlüğünü kesin biçimde reddetmiştir:
“Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a; beyazın siyaha, siyahın beyaza üstünlüğü yoktur. Üstünlük ancak takvadadır.” Bu ifade ile: İnsanlar arasında ırk, renk, soy, kabile gibi ölçütlerle hiyerarşi kurulması yasaklanmıştır. İnsanlık onuru ortak payda olarak belirlenmiştir.
Üstünlük kriteri olarak ahlâkî sorumluluk ve Allah’a karşı bilinç (takva) esas alınmıştır. Kur’an bu ilkeyi açıkça teyit eder: “Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır.” (Hucurât, 13) Bu ilke, sadece teorik bir söylem değil; Bilâl-i Habeşî’nin müezzinliği, Selman-ı Fârisî’nin “Ehli Beyt’ten” sayılması, Üsâme B. Zeyd’in ordu komutanı yapılması gibi uygulamalarla hayata geçirilmiştir.
4. Kadın hakları ve aile sorumluluğu: Hz. Peygamber (s.a.s.), Veda Hutbesi’nde toplumun en hassas alanlarından biri olan aileyi merkeze almış ve özellikle kadınların haklarını açık ve bağlayıcı ifadelerle güvence altına almıştır:
“Kadınlar hakkında Allah’tan korkunuz. Çünkü siz onları Allah’ın emaneti olarak aldınız.”
Bu cümleyle kadın: Erkeğin malı ya da ikinci sınıf bir varlık değil, Allah’ın emaneti olarak tanımlanmıştır. Bu, cahiliye dönemindeki kadın algısına karşı köklü bir zihniyet devrimidir.
Hz. Peygamber (s.a.s.) erkeklere şu sorumlulukları yüklemiştir: Kadınlara iyi davranmak, Onların bedenî ve ruhî haklarını korumak, Meşru çerçevede nafaka ve barınma sorumluluğunu yerine getirmek.
“Onların sizin üzerinizde hakları olduğu gibi, sizin de onların üzerlerinde haklarınız vardır.”
Bu ifade: Ailede tek taraflı tahakkümü reddeder. Karşılıklı hak ve sorumluluk dengesini esas alır. Ahlâk ve sadakat vurgusu Hutbede kadınlardan da: Aile mahremiyetini korumaları, Sadakat ve iffete riayet etmeleri istenmiştir. Bu, hakların yanında ahlâkî sorumluluğun da karşılıklı olduğunu gösterir.
Günümüze bakan yönü: Bu ilke: Aile içi şiddeti kesin biçimde reddeder, Kadının onurunu koruyan ilahî bir ölçü getirir, Ailenin sevgi, merhamet ve adalet üzerine kurulmasını hedefler.
Kur’an bu dengeyi şöyle özetler: “Onlarla iyi geçinin.” (Nisâ, 19)
Can, mal ve namus dokunulmazlığı: Irk ayrımı reddedildikten sonra Hz. Peygamber (s.a.s.), toplum düzeninin temelini oluşturan dokunulmazlık ilkesini vurgulamıştır:
“Bu gününüz nasıl mukaddes bir gün ise, bu ayınız nasıl mukaddes bir ay ise, bu beldeniz nasıl mukaddes bir belde ise; canlarınız, mallarınız ve namuslarınız da öylece mukaddestir.”
Burada, İnsan hayatı dokunulmaz kabul edilmiştir. Mal güvenliği, hukukun temeli yapılmıştır. Namus ve haysiyet korunması gereken en temel değerdir. Bu ilke: Keyfî şiddeti, Linç kültürünü, Güçlünün zayıfı ezmesini kesin olarak reddeder.
Emanet bilinci ve kul hakkı: Hz. Peygamber (s.a.s.), Veda Hutbesi’nde toplumsal düzenin ahlâkî temelini oluşturan çok kritik bir ilkeye dikkat çekmiştir: emanet ve kul hakkı. “Kimin yanında bir emanet varsa, onu mutlaka sahibine versin.” Bu kısa ama son derece kuşatıcı ifade, İslâm’da: Güvenin toplumsal hayatın temeli olduğunu, Emanetin sadece maddî eşyayla sınırlı olmadığını ortaya koyar.
İslâm anlayışında emanet: Mal ve mülk, Yetki ve makam, Bilgi, Söz, Zaman, İnsan onuru gibi geniş bir alanı kapsar. Bu yönüyle emanet: Kamu görevinde adaleti, Ticarette dürüstlüğü, Ailede sadakati, İlmi alanda hakkaniyeti zorunlu kılar.
Kul hakkının ağırlığı: Kul hakkı, sadece dünyaya ait bir mesele değildir; ahirette hesabı en zor haklardandır. Bu yüzden Hz. Peygamber (s.a.s.): Haksız kazancı, Yetim malını, Kamu malını, Gıybet ve iftirayı ağır şekilde uyarmıştır.
Kur’an bu konuda açık bir ilke koyar: “Allah size emanetleri ehline vermenizi emreder.” (Nisâ, 58)
Günümüze bakan yönü: Liyakati esas alan bir yönetim ahlâkı, Şeffaf ve adil bir toplum düzeni, Hesap verebilir bir insan modeli inşa etmeyi hedefler. Emanet bilinci kaybolduğunda: Güven çöker, Adalet zedelenir, Toplum dağılır.
5-Kur’an ve Sünnete bağlılık: Hz. Peygamber (s.a.s.), Veda Hutbesi’nin sonunda ümmetine kalıcı ve şaşmaz bir yol haritası bırakmıştır:
“Size iki şey bırakıyorum. Onlara sımsıkı sarıldığınız müddetçe asla sapıtmazsınız: Allah’ın Kitabı ve benim sünnetim.”
Neden Kur’an ve Sünnet birlikte? Kur’an, ilkenin ve hükmün kaynağıdır. Sünnet, Kur’an’ın yaşanmış hâli, pratiğe dökülmüş şeklidir. Sünnet olmadan Kur’an: Yanlış yorumlara açık hâle gelebilir. Kur’an olmadan sünnet: Bağlamından koparılma riski taşır. Bu yüzden İslâm düşüncesinde ikisi birlikte anılır. Hz. Peygamber (s.a.s.) “asla sapıtmazsınız”buyurarak: İnançta savrulmaların, Ahlâkta çözülmenin, Toplumsal dağılmanın ancak bu iki kaynağa sadakatle önlenebileceğini bildirmiştir.
Kur’an bu bağlılığı şöyle ifade eder: “Peygamber size ne verdiyse onu alın, sizi neden men ettiyse ondan sakının.” (Haşr, 7)
Sorumluluk: Tebliğ ve şahitlik: Bu maddeyle birlikte Hz. Peygamber (s.a.s.), ümmete bir de emanet yüklemiştir: “Burada bulunanlar, bulunmayanlara tebliğ etsin.”
Bu çağrı: Bilginin saklanmamasını, Hakikatin nesiller arası aktarılmasını, Müslümanın şahitlik sorumluluğunu ifade eder. Nitekim hutbenin sonunda: “Şahit ol ya Rabbi!” buyurarak görevini tamamladığını ilan etmiştir.
